Büyük Hadron Çarpıştırıcısı (LHC Ä°ngilizce “Large Hadron Collider” kelimelerinin baÅŸharflerinden oluÅŸan kısaltma.)
CERN‘de 2007 yılında devreye girip yüksek enerjili parçacık fiziÄŸi deneyleri yapılmasına imkân verecek bir projedir. Ä°sviçre - Fransa sınırında, daha önceden kullanılmış olan yerin 100m altındaki çevresi 27 km uzunluÄŸunda olan LEP tünelinde kurulmuÅŸtur. Tünel Ä°sviçre ve Fransa sınırının altında her iki ülkenin topraklarına girmektedir. Tünelin çapı 3,8 metredir. Dairesel bir hızlandırıcı - çarpıştırıcı olan LHC, öncelikli olarak protonları ilave olarak da kurÅŸun (Pb) iyonlarını ışık hızı’na çok yakın bir hız ulaÅŸtıracak sonra da deneylerin merkezlerinde çarpıştıracaktır. LHC SPS den alacağı 450 GeV enerjilik protonları 14000 GeV enerjiye çıkaracaktır. Ä°ki proton demetinin birbirlerine çok yakın ama aksi yönde dönmelerini saÄŸlamak için süperiletken elektromıknatıslar kullanılacaktır. Süperiletkenlik saÄŸlamak için mıknatıslar -271 dereceye kadar soÄŸutmaktadır ki bu mutlak soÄŸuÄŸun sadece 2 derece üzerindedir.
Projenin yaratacağı mikro kara delikler ve gizemli cisimlerin dünyayı yok edeceği ve solucan delikleri ile zamanda yolculuğun mümkün olabileceği söylentilerine rağmen CERN mühendisleri böyle bir durumun olmayacağını belirtmişlerdir.
LHC: Dünyadaki en büyük çarpıştırıcı olan Büyük Hadron Çarpıştırıcısı (Large Hadron Collider, LHC), 2000 yılında faaliyeti sona eren Büyük Elektron-Pozitron Çarpıştırırcısı (Large Elektron-Positron, LEP) yerine inÅŸa edilmiÅŸtir. Çevresi 26.659 metredir (yaklaşık 27 km) ve yer yüzeyinden 100 metre derinliktedir. LHC’de çok yoÄŸun iki proton demeti 14 TeV’lik (14×1012 eV) kütle merkezi enerjisinde çarpıştırılacaktır. Proton demetleri vakum (10-13 atm) altında ışık hızına yakın bir hızda (ışık hızının %99,99’u kadar) çarpışacaklar ve her saniyede yaklaşık 600 milyon çarpışma meydana gelecektir. Sistem, süper iletken teknolojisi kullanarak mutlak sıfırın hemen üstünde -271 °C’de çalışacaktır. Bu, dünyada eriÅŸilmiÅŸ en yüksek çarpışma enerjisi olacaktır, dolayısıyla bu sayede maddeyle ilgili bugüne kadar bilinmeyenlerin gün ışığına çıkması mümkün olacaktır. Yüksek enerji fiziÄŸi araÅŸtırmalarında bir çığır açılacak, mevcut teorilerin aradığı birçok sorunun cevabı –evrenin oluÅŸumu da dâhil olmak üzere- CERN’de yapılacak deneylerden elde edilecektir.
CERN DENEYLERÄ° VE TÃœRKÄ°YE
Türkiye Atom Enerjisi Kurumu (TAEK), 2006 yılından itibaren Avrupa Nükleer AraÅŸtırma Merkezi (CERN) ile ilgili ülkemizde yürütülen etkinlikleri koordine etmek, bilimsel etkinliklere katılmak, ülkemizde yürütülen çalışmaları finansal olarak desteklemek ve CERN çalışmalarında ülkemizi temsil etmek üzere görevlendirilmiÅŸtir. ATLAS, CMS, ALICE, CAST deneylerine ve CLIC çalışmalarına Türkiye’den katılan araÅŸtırmacıların projeleri TAEK tarafından desteklenmektedir. Ãœlkemiz ile CERN arasındaki iliÅŸkinin çerçevesini belirleyen TAEK-CERN Ä°ÅŸbirliÄŸi AnlaÅŸması 14 Nisan 2008 tarihinde Cenevre’de imzalanmıştır. CERN ile yürütülen çalışmaların esaslarının ortaya konulması ve gerektiÄŸi durumlarda çalışmalarla ilgili bilimsel destek alınmasıyla ilgili olarak, CERN’deki deneylere katılan ve yüksek enerji fiziÄŸi alanında uzman olan 12 biliminsanımızdan oluÅŸan CERN Bilim Komitesi 24 Kasım 2006 tarihinde kurulmuÅŸtur. Bu Komitede, proje teklifleri deÄŸerlendirilmekte ve CERN kapsamında ülkemizde yürütülen etkinlikler hakkında kararlar alınmaktadır.
2008 yılında başlayacak olan CERN deneylerinden elde edilecek çok yoğun veri, LHC GRID ağı vasıtasıyla ve ULAKBİM altyapısı kullanılarak (bu altyapıya TAEK’te kurulan        süper-bilgisayar altyapısı da dahil edilecektir) ülkemizdeki biliminsanlarına ulaşacaktır. Bu kapsamda ülkemizle CERN arasındaki ilişki TAEK’in koordinasyonu altında yürütülmektedir. TAEK-CERN GRID Mutabakat Zaptı 29 Ocak 2008 tarihinde imzalanmıştır.
 Kaynaklar: Türkiye Atom Enerjisi Kurumu | Wikipedia
Resimlerin büyültülmüş halini görmek için üzerlerine tıklayınız.
Bu Yazıyı Paylaşın
